تاریخچه

قرن نوزدهم آغازی برای تغییر رابطه علم و جامعه در جهان بود. در این زمان، تعامل جدیدی بین دانشمندان و جامعه در انگلستان شکل گرفت. تولید دانش سرعت یافت و دانش در زندگی مردم رخنه کرد. در سال 1831 انجمن پیشبرد علوم بریتانیا افتتاح شد. هدف اصلی این انجمن، ترویج علم و شناساندن جایگاه و نقش علم به جامعه بود. این انجمن از پژوهش‌های مختلف علمی حمایت می‌کرد و از طریق تریبون‌های مختلف سعی در اطلاع رسانی و ترویج علم در میان عموم مردم داشت. در نتیجة همین تلاش بود که  واژة دانشمند وارد جامعه شد. واژه‌های علمی یا ریشه گرفته از دستاوردهای علمی همچون دایناسور وارد گفتمان عمومی مردم شد (1842) و اولین نشست‌های علمی عمومی بین مردم و دانشمندان برگزار شد. اولین نشست در سال 1860با موضوع، داروینیسم بود. این نشست‌های علمی به تدریج در سایر کشورهای اروپایی نیز رواج یافت و به مرور زمان، برنامه ملاقات و جلسات بازدید‌های مردم و دانشمندان به عنوان جشنواره‌های علم شناخته شد و ساختار جدیدی به خود گرفت، به‌طوری‌که در قرن بیستم، جشنواره‌های علم زیادی در اروپا، آمریکا، کانادا و چین برگزار شد. ایدة برگزاری جشنواره‌های علمی در ساختار فعلی به صورت نمایشگاهی و ابعاد بزرگ همراه با جنگ‌ها و نمایش‌های علمی که برای عموم مردم باشد از ادینبورگ در سال 1989 اجرایی شد، به‌طوری‌که این شهر همچنان پیشتاز برگزاری یکی از بزرگترین جشنواره‌های علم است. در سایر کشورهای اروپایی، جشنواره معتبری چون جشنواره علم گوتنبرگ(سوئد) از سال 1997 و جشنواره علم چلتنام از 2002 آغاز به کار کرده است. شروع این‌گونه جشنواره‌ها در آمریکا به سال 1998بر می‌گردد که هم اکنون، مهمترین آنها جشنواره جهانی علم نیویورک است که در سال 2008 برای اولین بار برگزار شد. یک بعد از آن نیز جشنواره علم کارولینای شمالی شکل گرفت. برگزاری جشنواره علم در روسیه از سال 2006 آغاز شد و بسیاری کشورهای آسیایی در همین سال‌ها به برگزارکنندگان و طرفداران جشنواره‌های علم پیوستند. در حال حاضر انجمن رویدادهای علمی اروپا که توسط کمیسیون اروپا حمایت می‌شود و 68 عضو دارد؛ جشنواره‌های علم را در 33 کشور جهان برگزار می‌کنند. در ایالات متحده نیز فقط در پنج سال گذشته حدود 50 جشنوارة علم آغاز به‌ کار کرده است. حتی جشنواره‌های علمی با موضوعات ویژه مورد توجه قرار گرفته‌اند برای مثال در آلمان دو دورة جشنواره ملی جنگ‌های علمی در برمن برگزار شد، که اولین جشنوارة بین المللی خود را با همکاری6 کشور، در تاریخ 2 تا 5 اکتبر2015 برگزار کرد.

تجربه جشنواره‌های علم نشان می‌دهد، افرادی که نمی‌توانند یک سخنرانی 30 دقیقه ای علمی را تا انتها گوش دهند و محل را ترک می‌کنند، بیشتر از 90 دقیقه در این جشنواره‌ها وقت می‌گذارند! و این همان هدف اولیّه از برگزاری این جشنواره‌هاست، اینکه توجه مردم به موضوعات علمی جلب شود. از دیگر اهداف این جشنواره‌ها همان ترویج علم و مشارکت غیر متخصصان با مفاهیم علمی است.

مهمترین بخش‌های جشنواره‌های علم عبارتند از 1) برپایی نمایشگاه‌های تعاملی، 2)برگزاری جنگ‌های علمی، 3) برگزاری نشست‌ها وکارگاه‌های علمی، 4) مسابقات

تحرّک و پویایی، فضای شاد و دوستانه و برگزاری جنگ‌های علمی جذاب و دیدنی از ویژگی‌های جشنواره‌های علمی هستند که جزو پر مخاطب‌ترین رویدادهای سالیانه در هر منطقه و کشوری به حساب می‌آیند. در این جشنواره‌ها، مردم بیشتر به علم علاقه‌مند می‌شوند، چیزهای جدیدی یاد می‌گیرند، متوجه می‌شوند که یادگیری علم و بهره‌گیری از آن هم ساده و هم لذت بخش است. همچنین مخاطبین جشنواره‌های علم احساس ارتباط بیشتری با دانشمندان و رویدادهای علمی پیدا می‌کنند و این موجب پیگیری موضوعات علمی در آینده می‌شود.

هر ساله جشنواره‌های مختلفی برای هنر و هنرمندان برگزار می‌شود، مردم دنبال اخبار جشنواره‌های سینما، موسیقی، تئاتر هستند و رویدادهای ادبی نیز جایگاه خاص و علاقه‌مندان خود را دارد. ولی صحبت از علم همیشه محدود به محیط‌های دانشگاهی، پژوهشگاه‌ها و سازمان‌های عریض و طویل غیر مردمی است. همین، روال انزوا طلبی علم و دانشمندان است که در نهایت علم را از مردم جدا می‌کند. مردم علم را موضوع پیچیده‌ای قلمداد می‌کنند که فقط افراد خاص با تحصیلات خاص در رشته خاص به دنبال آن هستند. از نظر مردم، علم یک مسئله عمومی نیست و از دسترس آنها خارج است و اگر هم منفعتی برای آنها داشته باشد لابد از کانال سیاست‌گذاری‌های علمی به دستشان می‌رسد و لزومی به مشارکت، مداخله و پیگیری آنها ندارد. این درحالیست که ما در دورانی هستیم که رابطه جدیدی بین علم و جامعه وجود دارد. عدم بهره‌مندی از علم و منافع آن، خسارت‌های غیر قابل جبرانی برای فرد و جامعه دارد. امروزه تک تک شهروندان یک جامعه باید بدانند که آگاهی از مفاهیم علمی هم برای آنها منافع مادی خواهد داشت و هم منافع زیستی در جهت تجربه یک زندگی بهتر. اتفاق‌های زیادی در دنیا برای از بین بردن این احساس جدایی و نزدیک کردن علم به همة مردم صورت گرفته است. از برگزاری سمینارها و کارگاه‌های مختلف گرفته تا برپایی نمایشگاه‌های سیار و جشنواره‌های علمی.

موزه ملی علوم و فناوری بعد از چهار سال تلاش در جهت ترویج علم و تجربه نمایشگاه‌های سیّار علمی در شهرهای مختلف ایران، برگزاری جنگ‌های مختلف علمی به صورت روزانه و راه‌اندازی گالری‌های مشارکت محور همچون گالری انرژی‌های نو، گالری ابزار جراحی و گالری مورس تا موبایل، اولین جشنواره علم برای همه را در هفته علم سال 1394 برگزار کرد. این جشنواره به صورت مسابقه و البته نمایشگاهی، آثار شرکت کنندگان جشنواره را به مدت یک هفته در محیط نمایشگاهی در معرض دید عموم مردم قرار داد. هدفی که جشنواره علم برای همه در آغاز راه آن قرار دارد، برگزاری سالیانه جشنواره‌ای است که در سال‌های آتی بزرگترین رویداد علمی منطقه خواهد بود و امید است همکاری کشورهای منطقه را هم در پی داشته باشد.


ساخت ابزاری برای آموزش و نمایش مفاهیم علمی:
این ابزار می توانند کاملا دست ساز باشد. ویژگی مهم این است که مفاهیم علمی را عینیت بخشیده و درک مفاهیم را برای عامه مردم ساده و شیرین کند. شرکت کنندگان باید برای مرحله اول عکس ابزار ساخته شده را به همراه محتوای آموزشی و شناسنامه اثر ( شامل مواد به کار گرفته شده، ابعاد اثر و مشخصات ظاهری ) برای دبیرخانه ارسال نمایند. منتخبین مرحله اول، برای داوری نهایی، آثار خود را در طی جشنواره به نمایش خواهند گذاشت و شیوه عملکرد ابزار، زیبایی و سهولت در انتقال مفاهیم در داوری نهایی موثر می باشد.
طراحی و اجرای یک جنگ علمی :
شرکت کنندگان باید کلیپ(نماهنگ) علمی 2 دقیقه ای در خصوص پدیده های علمی همچون نجوم، محیط زیست و... تهیه کرده و در فرمت AVI،MPG،MPEG،MP4 به دبیرخانه ارسال نمایند. آثار برگزیدگان مرحله اول در قالب نمایشگاهی در هفته علم در معرض دید عموم قرار خواهد گرفت و درپایان هفته، برگزیدگان نهایی اعلام خواهدشد.
ساخت یک کلیپ علمی :
شرکت کنندگان باید کلیپ(نماهنگ) یک یا دو دقیقه ای در خصوص پدیده های علمی همچون نجوم، محیط زیست و ... تهیه کنند.
توجه: علاقه مندان به ساخت کلیپ با موضوع نور و اپتیک باید آثار خود را از طریق www.mustafaprize.org به مسابقه ابن هیثم ارسال کنند.
اجرای یک تئاتر علمی :
شرکت کنندگان باید در مرحله اول نمایشنامه خود را با ذکر جزییات صحنه ارسال نمایند. نمایشنامه ها باید در خصوص آموزش یک مفهوم علمی و یا بازسازی صحنه ای از تاریخ علم باشند. به شرکت کنندگان منتخب زمان ومکان اجرای نمایشنامه اعلام خواهد شد. هر نمایشنامه در محدوده 10 دقیقه فرصت اجرا دارد و در پایان هفته به برگزیدگان نهایی جوایزی اهدا خواهد شد.
 لطفاً نمایشنامه را در فرمتی که بر روي وب سایت مسابقه موجود است تهیه کنید.
عکاسی از پدیده های علمی :
شرکت کنندگان باید عکس های خود را از پدیده های علمی همچون آسمان شب، خورشید، محیط زیست و... به دبیرخانه ارسال نمایند. شرکت کنندگان منتخب مرحله اول با چاپ عکس های خود در فرمت مشخص می توانند در نمایشگاه هفته علم شرکت کنند. در نهایت به برترین ها جوایزی اهدا خواهد شد.

  • آثارارسالی می تواند به صورت دیجیتال، آنالوگ اسکن شده، سیاه و سفید یا رنگی باشد.
  • آثار باید با فرمت JPEG و TIFF ارائه شود .
  • راه یافتگان به بخش مسابقه عکس، که اسامی آنها پس از بازبینی اعلام می شود، باید آثار خود را به صورت چاپ شده با مشخصاتی که متعاقباً اعلام می شود به دبیرخانه ارائه دهند.

خورشید در آیین ها و فرهنگ های مختلف :
شرکت کنندگان می توانند به هر شکل دلخواه در قالب مجسمه، نقاشی، کلاژ و... خورشید را از منظر آیین های مختلف ارائه نمایند. در نهایت تصاویر آثار خود را همراه با توضیحات اثر برای داوری در مرحله اول به دبیرخانه ارسال نمایند. منتخبین مرحله اول با ارائه آثار در نمایشگاهی در هفته علم حضور خواهند داشت.

  • عکس آثاربرای شرکت در مرحله اول باید با فرمت JPEG ارائه شود .
پوستر جشنواره اول
بولتن جشنواره اول
اعلام نتایج جشنواره اول

محورهای جشنواره در بخش اصلی:

ارائه، معرفی یا آموزش مفاهیم علمی به زبان ساده در قالب:

  • ساخت ابزار برای آموزش و نمایش مفاهیم علمی: شرکت کنندگان باید با ساخت ابزار تعاملی مفاهیم علمی را عینیت ببخشند.
  • داستان: شرکت کنندگان باید مفاهیم علمی یا علمی–تخیلی را در قالب داستانی روایت کنند.
  • ساخت کلیپ علمی: شرکت کنندگان بایدکلیپ(نماهنگ)2 تا 5 دقیقه ای در خصوص پدیده های علمی تهیه کنند.
  • جنگ و قصه گویی علمی: شرکت کنندگان باید یک آزمایش یا یک مفهوم علمی را به صورت جذاب به شکل نمایشی برای آموزش عموم مردم ارائه دهند.
  • طراحی و ساخت اسباب بازی های علمی: شرکت کنندگان باید با ساخت اسباب بازهای علمی، مفاهیم علمی را عینیت بخشند و آموزش دهند.

محورهای جشنواره در بخش ویژه با موضوع "بهینه سازی مصرف آب و انرژی":

منظور از بهینه سازی مصرف، ساخت ابزار یا به كارگیری الگوها و روش هایی برای مصرف درست سوخت، آب، برق است.
برای شرکت در بخش ویژه باید مفاهیم زیر را در یکی از قالب های اجرای تئاتر، ساخت ابزار، نقاشی، پویانمایی، شبکه اجتماعی و عکاسی ارائه شود.

  • راهکارهای کاربردی تولید انرژی پاک در محیط های خصوصی و عمومی
  • آگاه سازی مردم نسبت به تخریب محیط زیست، سلامت انسان و انرژی های سبز
  • افزایش حساسیت و مسئولیت پذیری شهروندان در مقابل رفتارهای نادرست مصرف
  • تشویق و فرهنگ سازی عامه مردم برای اصلاح الگوی مصرف
  • انتقال و آموزش مفاهیم علمی مربوط به بهینه سازی مصرف
پوستر جشنواره دوم
بولتن جشنواره دوم
اعلام نتایج جشنواره دوم