دنیا به زلزله، دید علمی دارد.

images (1)

“گفت و گو از : رحیم نیکخو “

دکتر نوربخش میرزایی، استاد تمام دانشکده گروه فیزیک زمین و رئیس بخش زلزله‌شناسی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، در همکاری صمیمانه با سومین جشنواره «علم‌ برای همه» موزه ملی علوم و فناوری ایران، به عنوان دبیر علمی این جشنواره در بخش ویژه آن با عنوان «زلزله و خانواده» فعالیت می‌کند.

در نشستی با دکتر میرزایی در خصوص زلزله، نقش خانواده، آمادگی مواجهه با این پدیده طبیعی و جشنواره «علم برای همه» گفتگویی انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید:

با توجه به سابقه علمی شما در حوزه زلزله، برگزاری جشنواره‌هایی مانند «علم برای همه» تا چه میزان در فرهنگ‌سازی و آگاهی مردم از وقوع زلزله و داشتن آمادگی برخورد با آن مؤثر است؟

روشن است که عموم مردم امکان مطالعه در مورد زمین‌لرزه، اثرات آن و همچنین فرآیندهای زمین‌شناختی مربوط به آن را ندارند. یکی از راهکارهای مؤثر جهت آشنایی با این پدیده طبیعی و نحوه آمادگی و مقابله با اثرات نامطلوب آن برپایی جشنواره‌هایی از نوع جشنواره «علم برای همه» است که در صورت برگزاری مناسب و درست این جشنواره‌ها به افزایش انگیزه مردم جهت مطالعه و آگاهی یافتن برای مواجهه با این پدیده طبیعی که انسان هیچ کنترلی روی وقوع آن ندارد، کمک شایانی خواهد کرد.

 

شما به عنوان دبیر علمی سومین جشنواره «علم برای همه»، با تعامل و هم‌فکری سایر اعضای کمیته علمی، چه رویکرد و اهدافی را در این جشنواره دنبال می‌کنید؟

در واقع، رویکرد اعضای کمیته علمی و هدف اصلی آنها این است که در این جشنواره مردم زمین‌لرزه را به عنوان یک پدیده کاملاً طبیعی، با روش به نسبت ساده علمی بشناسند. این آشنایی و کسب آگاهی لازم می‌تواند زمینه‌ساز ایمنی افراد و جامعه انسانی از پیامدهای ناخواسته زمین‌لرزه‌ها شود. هدف اصلی از جشنواره مذکور زمینه‌سازی برای شناخت صحیح و آموزش علمی پدیده زمین‌لرزه به عموم مردم است.

 

بحث هم‌زیستی با زلزله و اهمیت و نقش خانواده در مواجهه با زلزله چقدر در آگاهی مردم مؤثر است؟

با توجه به جایگاه زمین‌ساختی ایران، همه جای کشور، با شدت و ضعف متفاوت، زلزله‌خیز است. از این رو، کلیه خانواده‌های ایرانی باید به گونه‌ای با این پدیده طبیعی آشنایی داشته باشند و بپذیرند که این پدیده با زندگی ما آمیخته است. چه بهتر که اعضای خانواده در درون خود این باور را نهادینه کنند که روزی با این رویداد مواجه خواهند شد و ضروری است که رفتار مناسب با آن را بیاموزند. اگر به صورت علمی بتوانیم این موضوع را نهادینه کنیم، در آن صورت هر یک از اعضای خانواده نقش مؤثری در افزایش ایمنی، آمادگی در هنگام زمین‌لرزه، کاهش صدمات و خسارت‌ها و به‌طور عام، مواجهه منطقی با زلزله و آثار و پیامدهای آن را خواهد داشت.

با توجه به برگزاری نمایشگاه «روایت زلزله» در حاشیه سومین جشنواره «علم برای همه»، چه تمهیداتی برای آموزش مردم اندیشیده شده است؟

این نمایشگاه، در واقع، در راستای هموار کردن راه آموزش همگانی است. نمی‌توانیم بگوییم در مدت کوتاه جشنواره و نمایشگاه آموزش‌های لازم را به صورت کامل به مردم ارائه خواهیم داد. در عمل، این نمایشگاه باعث افزایش آگاهی و انگیزه مردم برای شرکت در برنامه‌های آموزشی لازم در زمینه زلزله خواهد شد. موزه علوم خوشبختانه به طور مستمر با مردم سر و کار دارد و می‌تواند زمینه‌ساز آموزش همگانی اصولی در این حوزه باشد.

در نمایشگاه «روایت زلزله» از طریق آموزش‌های سمعی و بصری، با نمایش تصاویر و فیلم‌ها تلاش خواهد شد تا مردم به صورت عینی با پدیده زلزله آشنا شوند. همچنین، «میز لرزان» که در نمایشگاه مذکور در معرض دید عموم خواهد بود، برای آگاهی مردم در مورد رفتار نمونه‌هایی از ساختمان‌ها در هنگام زلزله و افزایش حساسیت عموم برای توجه به ساخت و ساز ایمن است.

 

نقش موزه ملی علوم و فناوری با توجه به مخاطبان همیشگی در ارائه راهکارهای مناسب برای مواجهه با وقایع و بلایای طبیعی چگونه می‌تواند باشد؟ 

اگر آموزش‌ها، تلاش‌ها و اطلاع‌رسانی، مقطعی نباشد و به صورت مستمر ادامه داشته باشد در آن صورت موزه ملی علوم و فناوری ایران می‌تواند یک پایگاه دائمی برای حضور مردم و آموزش آنها در زمینه‌های مختلف از جمله بلایای طبیعی، مخصوصاً زلزله و همچنین محل مناسبی برای به اشتراک گذاشتن تجارب مردم باشد. اگر موزه بتواند چنین نقشی ایفا کند، نقش عملی و مستمری در آموزش و ایمن سازی جامعه خواهد داشت.

 

ضرورت طرح موضوع زلزله و ایمنی  در هفته جهانی علم چیست؟

نزدیک به یک قرن است که به زمین‌لرزه به عنوان موضوعی علمی نگاه می‌شود و زلزله‌شناسی یک جایگاه کاملاً علمی دارد. طرح موضوع زمین‌لرزه در هفته جهانی علم کار شایسته‌ای است و باعث خواهد شد دیدگاه‌ علمی در مورد زمین‌لرزه ترویج یابد. شاخه‌های علمی متفاوتی در زلزله‌شناسی نقش دارند، در واقع زلزله‌شناسی علم چندرشته‌ای و به بیان بهتر میان‌رشته‌ای است. چه زمانی بهتر از هفته علم که واقعیت علمی زمین‌لرزه و زلزله‌شناسی معرفی شود.

 

چه سازمان‌هایی در این جشنواره با موزه همکاری می‌کنند؟

در جشنواره مذکور، سازمان‌ها و نهاد‌های ذیل جزء حامیان مالی و معنوی آن هستند:

برج میلاد تهران، مؤسسه علمی آینده‌سازان، پژوهشکده سوانح طبیعی، مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران، سازمان مدیریت بحران کشور، شرکت ارتباطات زیرساخت، کمیسیون ملی یونسکو در ایران، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران و وزارت آموزش و پرورش.

 

و درنهایت خواست شما از مردم چیست؟

ما در کشوری زندگی می‌کنیم که زلزله‌خیز است و باید از مردم بخواهیم با زمین‌لرزه که در رده‌بندی حوادث طبیعی در ایران در رتبه نخست قرار دارد، در حد مقدور آشنایی داشته باشند. دیر یا زود همه جای ایران شاهد زلزله خواهد بود؛ بنابراین، لازم است مردم ایران آگاهی هر چند مختصری از زلزله و چگونگی مواجهه با آثار و پیامدهای آن داشته باشند. این اتفاق نخواهد افتاد مگر مردم ترغیب شوند به صورت داوطلبانه در جشنواره‌ها و برنامه‌های آموزشی با موضوع زلزله، شرکت کنند و آموزش ببینند. خواسته ما در جایگاه فعلی به عنوان کمیته علمی همایش زلزله و خانواده این است که خانواده‌ها، از بزرگان خانواده و فرزندان، در سومین جشنواره «علم برای همه» فعالانه شرکت کنند و از آموزش‌های علمی و همگانی که در این جشنواره ارائه می‌شود بهره‌مند شوند. هم‌میهنان ما هرچه بیشتر و فراگیرتر در این‌گونه آموزش‌ها مشارکت داشته باشند، بی‌تردید، از دیدگاه زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله، با زلزله، هم‌زیستی همراه با کمترین خطرپذیری را خواهیم داشت، سازه‌هایی مقاوم‌تر خواهیم ساخت و جامعه‌ای ایمن‌‌تر خواهیم داشت.